Αρθρογραφία
Όταν τα ζώα ονειρεύονται
Όταν τα ζώα ονειρεύονται
Γράφει η Σταυρούλα Σταυριαννίδου-Κτηνίατρος
Πολλοί από εμάς αναρωτιόμαστε αν τα αγαπημένα μας κατοικίδια βλέπουν όνειρα και , αν ναι, τι είδους εικόνες γεμίζουν τον ύπνο τους. Για χρόνια η ιδέα ότι τα όνειρα είναι αποκλειστικό προνόμιο του ανθρώπου κυριαρχούσε. Ωστόσο σύγχρονες επιστημονικές μελέτες έχουν αποκαλύψει πως και τα ζώα μοιράζονται αυτή την μαγευτική λειτουργία του μυαλού , ανοίγοντας ένα παράθυρο σε έναν άγνωστο γεμάτο φαντασία κόσμο.
Δυστυχώς δεν μπορούμε να ρωτήσουμε το σκύλο και τη γάτα μας αν ονειρεύονται , παρόλα αυτά , οι επιστήμονες έχουν ακολουθήσει δυο διαφορετικές προσεγγίσεις για να διερευνήσουν αυτό το ερώτημα . Αφενός, μελέτησαν την φυσική συμπεριφορά των ζώων κατά την διάρκεια του ύπνου και αφετέρου ανέλυσαν τα μοτίβα των εγκεφαλικών κυμάτων τους, συγκρίνοντας τα με του λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου κατά τον ύπνο.
Η καθηγήτρια ΣυμπεριφορικήςΝευροεπιστήμης του Πανεπιστημίου της ΠενσυλβανίαςAdrianMorrisonεπισημαίνει ότι όλα τα θηλαστικά βιώνουν εναλλασσόμενες φάσεις εγκεφαλικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια του ύπνου τους. Όπως και οι άνθρωποι, έτσι και τα ζώα εμφανίζουν χαρακτηριστικά του σταδίου ύπνου REM τα οποία αποτυπώνονται τόσο στη λειτουργία του εγκεφάλου όσο και στη συμπεριφορά τους κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Κατά το στάδιο του ύπνου τύπου REM (RapidEyeMovement), ο άνθρωπος βλέπει όνειρα, και πλέον έχει αποδειχθεί ότι το ίδιο συμβαίνει και στα ζώα. Στο στάδιο αυτό, παρατηρείται αυξημένη εγκεφαλική δραστηριότητα, αύξηση των καρδιακών παλμών και της αναπνοής, καθώς και προσωρινή παράλυση των σκελετικών μυών. Στους ανθρώπους, είναι συνηθισμένο το φαινόμενο της ομιλίας κατά τον ύπνο, ενώ στα ζώα, όπως στους σκύλους και τις γάτες, παρατηρούνται κινήσεις ή ήχοι που θυμίζουν συμπεριφορές κυνηγιού ή παιχνιδιού.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και παράλληλα δύσκολα ερωτήματα, αφορά τη φύση των ονείρων των ζώων και την ενδεχόμενη ομοιότητα τους με τα ανθρώπινα όνειρα. Oι περισσότερες έρευνες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι για ορισμένα μη ανθρώπινα είδη, η εγκεφαλική δραστηριότητα κατά το στάδιο του ύπνου REM είναι ιδιαίτερα όμοια με αυτήν που παρατηρείται όταν τα ζώα είναι ξύπνια. Αυτό υποδηλώνει ότι τα ζώα ενδέχεται να επαναλαμβάνουν τα γεγονότα της ημέρας μέσω των ονείρων τους, με σκοπό είτε να τα θυμηθούν είτε να εξασκήσουν δεξιότητες.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα πτηνά zebrafinches, τα οποία παρουσιάζουν έναν συγκεκριμένο νευρικό μοτίβο κατά την πρακτική του τραγουδιού τους την ημέρα. Το ίδιο μοτίβο ενεργοποίησης παρατηρείται και κατά τη διάρκεια του ύπνου τους, υποδεικνύοντας ότι τα πτηνά "προβάρουν" τη μελωδία τους στον ύπνο, προκειμένου να την απομνημονεύσουν και να την τελειοποιήσουν.
Ανάλογη έρευνα πραγματοποιήθηκε στο ΜΙΤ, όπου αρουραίοι εκπαιδεύτηκαν να τρέχουν σε ένα λαβύρινθο και καταγράφηκε η εγκεφαλική τους δραστηριότητα. Όταν οι ερευνητές επανέλαβαν την καταγραφή κατά τη διάρκεια του ύπνου τους, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η εγκεφαλική δραστηριότητα του ύπνου ήταν εξαιρετικά όμοια με αυτήν της ημέρας, επιτρέποντας στους επιστήμονες να προσδιορίσουν ποιο μέρος του λαβυρίνθου οι αρουραίοι ονειρεύονταν ότι διήλθαν. Αυτές οι παρατηρήσεις υποστηρίζουν την υπόθεση ότι τα ζώα, όπως οι άνθρωποι, βιώνουν όνειρα που σχετίζονται με τις εμπειρίες τους και τις δεξιότητες που προσπαθούν να μάθουν.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο ΣιγκμουντΦρόυντ χαρακτήρισε τα όνειρα «τον βασιλικό δρόμο προς το ασυνείδητο», υποστηρίζοντας ότι εκφράζουν όσα δεν μπορεί να διαχειριστεί ο συνειδητός νους. Μέσα από αυτά, το ασυνείδητο επικοινωνεί τις βαθύτερες επιθυμίες, φόβους και συγκρούσεις που το συνειδητό μυαλό αδυνατεί να κατανοήσει.
Ένα εύλογο ερώτημα είναι αν αυτή η θεωρία ισχύει και για τα ζώα και αν αυτά διαθέτουν συνειδητό και ασυνείδητο. Η ψυχολόγος FrancinePatterson, προσέφερε σημαντικά στοιχεία για τη μελέτη του θέματος διδάσκοντας για πολλά χρόνια νοηματική σε δυο γορίλες. Η Francine έχει αναφέρει αλλά κατέχει και βιντεοσκοπημένο υλικό που οι γορίλες της περιγράφουν μέσω τις νοηματικής, τα όνειρα που έβλεπαν κατά τη διάρκεια του ύπνου τους. Τα όνειρα αυτά συχνά περιλάμβαναν σκηνές έντονης βίας, όπως σφαγές και πυροβολισμούς, προκαλώντας στα ζώα αίσθημα ανησυχίας και φόβου. Ιδιαίτερα συγκλονιστική είναι η περίπτωση ενός από τους δύο γορίλες, ο οποίος περιέγραφε εφιάλτες που αφορούσαν τη μητέρα του που είχε σφαγιαστεί μπροστά στα μάτια του. Τα όνειρα αυτά φαίνεται να είναι εφιάλτες ή ακόμη και μετατραυματικά όνειρα αφού δεν αποτελούν προϊόν ανάμνησης ή κάποια καθημερινή τους συνήθεια.
Η σκέψη ότι τα ζώα μπορεί να διαθέτουν ένα ασυνείδητο που εκφράζεται μέσω των ονείρων, τους ανοίγει ένα παράθυρο σε έναν άγνωστο αλλά και τρομακτικό κόσμο. Κι εμείς αντιλαμβανόμαστε ότι τα ζώα δεν λειτουργούν απλώς με τα ένστικτα τους αλλά είναι όντα με πολύπλοκη ψυχολογία που επηρεάζεται από τις εμπειρίες τους. Αυτή η γνώση αν και δυσάρεστη μας υπενθυμίζει την μεγάλη ευθύνη που έχουμε για την ευημερία των ζώων όλου του πλανήτη μας. Αρχή φόρμας
