Αρθρογραφία


Μετάλλαξη Της Πληροφορίας Σε Διασκέδαση

Σέκη Δήμητρα | 13/06/2015

της Δήμητρας Σέκη
Φοιτήτριας του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ/ΕΚΠΑ

Υπάρχει μια συνεχής πορεία ανάπτυξης των τεχνολογιών, από τις πρώτες μορφές των μέσων (βραχογραφίες) έως τις τελευταίες ψηφιακές μορφές, που έχουν επεκτείνει την ικανότητα, ταχύτητα και αποτελεσματικότητα της μετάδοσης της πληροφορίας. Η εμφάνιση και εξάπλωση του ραδιοφώνου κατά το μεσοπόλεμο, η ακόλουθη εφεύρεση και ραγδαία εξάπλωση της τηλεόρασης στη μεταπολεμική περίοδο επέφερε μια αλλαγή στον τρόπο παρουσίασης της πληροφορίας και αντίληψης της ενημέρωσης.

Η τηλεόραση αποτελεί το δημοφιλέστερο μέσο της σύγχρονης μαζικής επικοινωνίας. Ως εξέλιξη ήχου και εικόνας, είναι από τη φύση της τέτοια, ώστε να περιορίζεται ως προς την αξία του λόγου και να αφοσιώνεται στην οπτική πανδαισία, τη παροχή αναψυχής, την αξία της σόου μπίζνες (οπτικό ενδιαφέρον). Τα κανάλια δε θέλουν οι τηλεθεατές να βαρεθούν. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού έχουν αναγάγει τη ψυχαγωγία σε φυσικό πλαίσιο για την παρουσίαση όλων των καταστάσεων, προκειμένου να διασκεδάζουν τους τηλεθεατές τους και να τους κεντρίζουν το ενδιαφέρον. Στοχεύοντας λοιπόν στον εντυπωσιασμό ως προς την εικόνα  και με δεδομένο τον μεγάλο ανταγωνισμό  σπανίζουν οι εκπομπές που προσπαθούν να κρατήσουν επίπεδο ευπρέπειας κατά το πνεύμα του έντυπου λόγου.

Ενώ ο δημόσιος λόγος κάτω από την επιρροή του εντύπου ήταν σοβαρός, είχε λογική και συνοχή και η είδηση ήταν με σαφή φόρμα, διορθωμένη και τυποποιημένη, υπό την επιρροή της τηλεόρασης υποβαθμίστηκε και μετεξελίχθηκε σε τέχνη του θεάματος. Συνεπώς τα κανάλια, αντί να επιμορφώσουν τον πολίτη, επικεντρώνονται στο ευχάριστο και γρήγορο θέαμα και στην επιλογή ευτελούς, επικερδούς προγράμματος με αποτέλεσμα να θεατρικοποιείται η πληροφορία και να επικρατεί η διασκέδαση έναντι της έγκυρης ενημέρωσης.    
Η τηλεόραση είναι οργανωμένη σχεδόν ολοκληρωτικά γύρω από το κίνητρο της διαφήμισης, λόγω της ανάγκης της να εξασφαλίσει διαφημιστικά έσοδα. Η διαφήμιση έχει την ικανότητα παρουσίασης πειστικών εικόνων των προϊόντων και προβολής δυναμικών πολιτισμικών και ψυχολογικών νοημάτων. Η τηλεόραση προσπαθεί να «πλασάρει» προϊόντα και ταυτόχρονα να νομιμοποιήσει ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής που συμπίπτει με την αγορά τους. Διαφημίζει λοιπόν αξίες μιας προκαθορισμένης προτιμητέας τάξης πραγμάτων δημιουργώντας στο κοινό την εντύπωση ότι την επιθυμεί.

Είναι γεγονός ότι ακόμα και η πολιτική έχει εμπορευματοποιηθεί. Οι πολιτικοί χρησιμοποιούν την τηλεόραση, η οποία είναι αποτελεσματικός μηχανισμός εξουσίας και επιρροής, για να προβληθούν. Στόχος του εμπορικού μάρκετινγκ είναι η ευχαρίστηση του πλήθους και αυτή επιτυγχάνεται μέσω συγκεκριμένων τεχνικών, οι οποίες αποτελούν  πρότυπο και στον πολιτικό χώρο . Πιο συγκεκριμένα είτε πρόκειται για πολιτικό υποψήφιο είτε για προϊόν, οι βασικές αρχές είναι η πειστικότητα του μηνύματος, η προβολή των θεμελιωδών χαρακτηριστικών μιας ελκτικής εικόνας από τηλεοπτικά κανάλια. Στην πραγματικότητα όμως, οι πολιτικοί προβάλλονται ως πηγή ψυχαγωγίας θέλοντας  να περάσουν μια συμπαθητική εικόνα του εαυτού τους, παρά τις πολιτικές θέσεις που πρεσβεύουν. Με αφορμή αυτό, ο πολιτικός αναλυτής Larry Sabato (1981) κατηγορεί την εφαρμογή των ίδιων τεχνικών και στο εμπορικό marketing και στις πολιτικές εκστρατείες των υποψήφιων Προέδρων , θεωρώντας ανήθικη την προβολή και προώθηση ενός πολιτικού υποψηφίου σαν να είναι καταναλωτικό προϊόν («sell candidates like bars of soap»).    

Η τηλεόραση διαθέτει τη δύναμη να επιλέξει και να επιβάλλει μια συγκεκριμένη θεματολογία στο κοινό της (Agenda-setting) την οποία και ενδύει με ένα ψυχαγωγικό περίβλημα. Καθορίζει τα θέματα της βάσει της απήχησης που θα έχουν στο κοινό, καθώς και διαφόρων πιέσεων που δέχεται από τα κρατικά, οικονομικά, πολιτικά συμφέροντα που εξυπηρετεί. Για αυτό κάποιες ειδήσεις αποσιωπούνται και κάποιες προβάλλονται έντονα. Οι πυλωροί (gatekeepers), αποφασίζοντας ποια θέματα είναι σημαντικά και πρέπει να αναχθούν σε ειδήσεις, τα βάζουνε σε προτεραιότητα (priming) και δημιουργούν πλαίσια (frames), έτσι ώστε να γίνουν εύκολα κατανοητά από το κοινό. Συνεπώς, η τηλεόραση καθορίζει περί τίνος να σκεφτούμε και μαθαίνει στο κοινό πόσο μεγάλη προσοχή θα πρέπει να δώσει σε ένα θέμα ανάλογα με την έμφαση που αυτή του προσδίδει. Γίνεται, λοιπόν, αντιληπτός ο κίνδυνος χειραγώγησης του κοινού και μετάδοσης, όχι απαραίτητα ψευδούς πληροφορίας, αλλά επιφανειακής, παραπλανητικής που οδηγεί στην πνευματική ερήμωση.

Ωστόσο, ανάλογα με τη χρήση του μέσου και την ιδιότητα του ανθρώπου να φιλτράρει σε ποια μηνύματα θα εκτεθεί (Μοντέλο Χρήσεων και Ικανοποιήσεων-Uses and Gratifications ) μπορεί να ελέγξει ορισμένες επιρροές και να μην μείνει παθητικός δέκτης ψευδαισθήσεων. Κανένα μέσο δεν είναι υπερβολικώς επικίνδυνο, αν οι χρήστες του κατανοήσουν ποιους κινδύνους εμπεριέχει. Είναι στο χέρι του καθενός, μέσω προσωπικού αγώνα και βαθιάς, αδιάλειπτης γνώσης και ενημέρωσης για τη δομή και τις επιπτώσεις της πληροφορίας, να μπορέσει να ανακτήσει κάποιον έλεγχο πάνω στην τηλεόραση και στα ΜΜΕ γενικότερα.

 


Σχόλια

comments powered by Disqus

Διαβάστε επίσης από αυτόν το Συντάκτη: